Visualizzazione post con etichetta Colle di Pietra. Mostra tutti i post
Visualizzazione post con etichetta Colle di Pietra. Mostra tutti i post

domenica 8 dicembre 2013

ADDSM - COMMENTO - 1165, 28 SETTEMBRE - BENEFICIO DI FEDERICO I BARBAROSSA A GUIDO GUERRA III


ARCHIVIO DOCUMENTARIO DIGITALE DI SAN MINIATO [ADDSM]
1165, 28 settembre – Privilegio di Federico I Barbarossa a Guido Guerra III - Ontraino

In questo post è proposto il commento al documento conservato presso l'Archivio di Stato di Firenze, Strozziane – Uguccioni, 1164, 28 settembre.

Cerreto Guidi
Foto di Francesco Fiumalbi

COMMENTO [F. Fiumalbi]Il documento è, in realtà, una copia della fine del '200 e per questo ne è stata molto discussa l'attendibilità. Tuttavia, pur considerandolo con la dovuta prudenza, è assai interessante perché fa luce su quelli che dovevano essere i possedimenti dei Conti Guidi, e che l'Imperatore Federico I “Barbarossa” conferma e ne amplifica i diritti. Il destinatario di tali benefici è il Conte Guido Guerra III, che lo troviamo spesso a fianco dell'Imperatore e del suo legato Cristiano di Buch Arcivescovo di Magonza.
Oltre a vasti possedimenti in Romagna, vengono attestati beni anche in Toscana, e precisamente a Pistoia, sull'Appennino Pistoiese, in Mugello, in Valdesa (Poggibonsi, Marturi e Granaiolo presso Castelfiorentino per citarne alcuni), ed anche nel Medio Valdarno Inferiore. In particolare si possono riconoscere Cerreto Guidi, Colle di Pietra (oggi Casa al Vento, Cerreto Guidi), Musignano (Cerreto Guidi), Gonfienti (oggi Bassa, Cerreto Guidi), Collegonzi (Vinci), Petroio (Vinci), Vinci e Larciano sulla riva destra dell'Arno. Mentre sulla riva sinistra si riconoscono Empoli, Pagnana (Empoli), Monterappoli (Empoli), Torrebenni (Bastìa, vicino Ponte a Elsa, Empoli). Inoltre vi figura anche una località che, almeno dalla prima metà del '300, risulta appartenere al territorio del Comune di San Miniato, ovvero Ontraino.
La località è indicata come Lontrainum e si trovava, allora come oggi, nei pressi del corso dell'Arno. Ammettendo l'attendibilità del documento, si spiegherebbe forse il fatto che la chiesa di Santo Stefano all'Ontraino, dalla sua origine e fino al XV secolo, facesse parte giurisdizionalmente della Pieve di San Leonardo a Ripoli. E questo è comprovato dal cosiddetto Estimo delle chiese della Diocesi di Lucca (1260) e dalle successive decime (1273-74, 1302-03) e visite pastorali (1466). Alla stessa pieve faceva capo anche un'altra località citata nel documento, Colle di Pietra, che in documenti meno antichi risulterà essere un vero e proprio castello, con una sua giurisdizione territoriale, poi inglobata in quella di Cerreto (per approfondire: A. Malvolti, Il castello di Colle di Pietra e i Conti Guidi nel Valdarno Inferiore. Note sul territorio medievale di Greti«Bullettino Storico Pistoiese», n. XCI, 1989, III serie, n. XXIV).
Inoltre è interessante notare che tutte le località attestate nel Medio Valdarno Inferiore, si trovano in luoghi che un tempo erano molto importanti, strategici. Empoli, Pagnana, Ontraino sulla riva sinistra, Colle di Pietra, Gonfienti e Petroio sulla riva destra, sono tutte località che si trovano nei pressi o lungo il corso dell'Arno, probabilmente in prossimità di altrettanti guadi, attraversamenti, ponti (Colle di Pietra) o di porti fluviali (Empoli). Poco distante, Torre Benni (Bastìa) controllava l'attraversamento dell'Elsa sulla via Pisana e da un punto di vista della giurisdizione ecclesiastica apparteneva alla pieve di San Genesio (e ancora oggi fa parte della Diocesi di San Miniato). Ci sono poi altre località come Cerreto, Vinci, Larciano da una parte e Monterappoli dall'altra, che invece si trovavano in posizioni più elevate, più facilmente difendibili, ma comunque lungo importanti direttrici stradali. Infatti Cerreto, Vinci e Larciano si trovano lungo antichi percorsi che mettevano in comunicazione il Medio Valdarno Inferiore e la Val di Nievole con il Monte Albano e l'area Pistoiese, mentre da Monterappoli transitava la cosiddetta via Salaiola, che andava in direzione di Volterra e delle sue preziose saline.

sabato 7 dicembre 2013

ADDSM - 1165, 28 SETTEMBRE - BENEFICIO DI FEDERICO I BARBAROSSA A GUIDO GUERRA III


ARCHIVIO DOCUMENTARIO DIGITALE DI SAN MINIATO [ADDSM]
1165, 28 settembre – Privilegio di Federico I Barbarossa a Guido Guerra III - Ontraino


Cerreto Guidi
Foto di Francesco Fiumalbi

SPOGLIO «1164. Settembre 28. Ind. XII. Privilegio concesso dall'Imperatore Federigo I detto Barbarossa al Principe Guidone Guerra Conte di Toscana suo cugino col quale non solo accetta il fatto la sua protezione e tutela tutti i beni che esso possedeva nelle Terre e Castelli della Romagna, della Toscana e Pistoia, ma di più gli dona ogni giurisdizione e regalìa che esso Imperatore aveva sopra i medesimi beni, quali vi si trovano attentamente descritti...». VAI AL REGESTO COMPLETO ↗

Il documento originale è andato perduto, tuttavia ne rimane una copia del XII secolo, conservata presso l'Archivio di Stato di Firenze, Strozziane – Uguccioni, 1164, 28 settembre. 
CONSULTA IL DOCUMENTO ORIGINALE – DIPLOMATICO ASFI ↗


Trascrizione del testo contenuto in:
Julius Ficker, Forschungen zur reichs und rechtsgeschichte Italiens, Innsbruck, 1874, n. 138, pp. 179-182.

138. Kaiaer Friedrich I nimmt den Guido Guerra, Grafen Tusziens, in seinen Schulz und verleiht ihm die kaiserlichen Hoheitsrechte auf allen seinen einzeln aufgezählten Besitzungen. Pavia 1164 Sept. 28.

In nomine sancte et individue trinitatis. Fredericus divina favente clementia Romanorum Imperator augustus. Inter cetera imperialium virtutum preclara insignia velud sydus aureum et gemma clarissima fulget in principe, si suorum fidelium merita ante sue maiestatis oculos habet et eos, quorum sincera fides, quorum strenuitas, quorum devotio et preclara obsequia circa sui imperii dyadema respondent, congruis honoribus et benefitiis honorat et promovet. Proinde notum facimus universis imperii nostri fidelibus presentibus et futuris, quod nos dilectum et karissimum principem nostrum et consobrinum Widonem Werram Tuscie comitem pro illo magnifico et honorabili servitio, quod predecessores sui progenitoribus nostris regibus Romanorum [et] imperatoribus fideliter exibuerunt, et pater suus bone memorie et ipso idem tempore nostro nobis et imperio contulit, et omnia bona et possessiones suas, quas modo iuste habet vel alii nomine suo habent vel inposterum rationabiliter acquisierit, sub nostram imperialem protectionem atque tutelam suscepimus, eique et suis legittimis heredibus concessimus et confirmavimus. Ut autem habundantioris gratie nostre prerogativa letetur, concedimus ei suisque legittimis heredibus et speciali largitione donamus omnia regalia nostra et omnem nostram iurisdictionem, quam habemus in omnibus terris et possessionibus suis, quas ipse modo habet vel de quibuscumque patrem suum investivimus, et in omnibus his, que ille, qui nunc est, acquisierit; videlicet bannum, placitum, districtum, theloneum, pedagium, ripaticum, mercata, molendina, aquas aquarumque decursus, piscationes, venationes, paludes, argentifodinas, ferrifodinas et quicquid metalli vel thesauri in terra sua inveniri potest, alpes quoque, montes, valles, et omnia ea, que ad nos et ad imperium spectant. Quas utique terraset possessiones dignum duximus propriis exprimendas vocabulis: Mutillianum cum roccha et castello et cum tota curte eiusdem; castrum quod dicitur Tredotium; Grausignanum vallis; Monsatulli cum curte eiusdem et abatiam de Acenta cum tota curte eiusdem; Linare cum tota curte eiusdem; Abete cum tota curte eiusdem; territorium Galliani; totum Terminum; Povelatium cum tota curte eiusdem; Marradi cum tota curte eiusdem; abatia sancte Reparate; medietas Bifurci cum medietate sue curtis; Camuranum; tertia pars Ganbaraldi; centum mansi de terra, quos habent capitanei de Gattaria, cum duobus castellis, quorum unum vocatur Montebellu, aliud Monteveclu; Puriva cum curte eiusdem; plebs sancti lohannis de Octo; mons de Rontana; Baccagnanum cum sua curte; castellum lohannis Arduini; tota collina sancti Yllaris; mons de Rodio; Gessum cum sua curte; Fontatella et curtis eiusdem; Aquarata cum tota curte sua; totum teritorium de Lascianico Blancani; Carla; Misilliolum cum curte sua; mons Ciperani; Cuniolum cum curte sua; Petramauri cum tota curte eiusdem; Castellum novum; Ristignolum; Senzanum cum sua curte; Dovadola cum tota curte sua; Gellum; Montepauli; Celle cum sua curte; Mons Acutulus cum sua curte; Scanuellum; Vidillianum cum sua curte; Rivagotti; Ripidignanum cum tota curte sua; Cuzzanum cum sua curte; medietas curtis de Sarturiano; castellum de la Collina cum tota curte sua; Lugarellum; Pausalupu; Porticu cum sua curte; Mesaurisi cum curte sua; castellum de Monte de Fratta; dimidium patronatus abatie sancti Benedicti in Bifurco; Planuaccari cum curte sua; castellum de Alpe cum curte sua; Corniolum cum sua curte; Pozobaldi cum sua curte; castellum quod dicitur Sanctum Benedictum. Hec omnia predicta sunt in Romania. In Tuscia vero Podium Bonizi cum tota curte sua, sicut antiquitus fuit de burgo et rocca de Marturi, cum curte de Vizano et Papiano et Talzonis, cum suo monte et roccite et stupie, due domus in Mortinnano; Bibianum cum sua curte; Rincine cum sua curte; Lizia; Castillione cum sua curte; Pauranum cum sua curte; burgus de la Gena; Livernanum cum sua curta; Stersi cum sua curte; medietas burgi sancti Donati in Poci; Cedda cum sua curte; Ricavum cum sua curte; quinquaginta mansi terre in curte de Gragnano et Montis Rainaldi; Impolim cum sua curte; utrasque Pagnanas; Monsrappuli cum sua curte; Fumaia; Granaiolum; Carbonaia; Turris Benni cum sua curte; Colle de Petra com sua curte; Lontrainum; Pittiolum; Confienti; Cerretum cum sua curte; Musillianum cum sua curte; Gollegunzoli; Petroiu; Orbignanum; Burianum; medietas plebis de Vaiono; Vinzi; Larzanum cum sua curte; Podium de Goliclo caro omnibus appenditiis suis; Manne cum curte sua; item quicquid in Pistorio habet vel habere debent, vel alii suo nomine habent vel habere debent, in civitate vel extra; Publica cum sua curte; Panicale cum sua curte; Ponte; Casale Widi; Montemurlo cum tota curte sua; Radicaia, vallis de Agnia, et quicquid habet in Agnana; Santumatu; Brandellii cum toto territorio plebis eiusdem et plebis Brandelli; Casole; Groppole cum tota curte sua; Momignum; Valpalaia; Popilium cum tota curte sua; Montale cum tota curte sua; Pitilium cum tota curte sua; Sanmarcellu cum tota curte sua; Cavinanum cum tota curte sua; castellum Presbiteris Rufini cum tota alpe Ursigne; Guzu; in rocca Montis Acutuli due domus; Kalenzanum cum tota curte sua, et quicquid habet in monte Morello; Travalli cum sua curte; quarta pars castelli de Ligri; Campianum cum sua curte; Ruifredum quod est supra Santernum; Monte Gufone cum curte sua; Sasso cum tota curte sua; Lacu cum curte sua; Ruicasole cum curte sua; Mons Acutulus cum curte sua; Inpennana cum curte sua; Corella; Rasoium; Torriceila cum curte sua; Urticaia cum curte sua; Galligattula cum curte sua; Biturnium cum curte sua; Sanbanellum cum curte sua; tota montania sancti Gaudentii; Vicorata cum curte sua; Fornace cum curte sua; Sanleoninum cum curte sua; Roccitta cum curte sua; Gapriola; Fustia cum curte sua; Mons Acutulus cum curte sua; abatia de Albuino; Plamaiore; Montesaxi; Scopetum; Monterotundu cum tota curte sua; Acune; Galiga; Monscrucis cum tota curte sua; plebs de Remulo cum tota curte eiusdem; Rosanum cum tota curte sua; Nepozanum; Falganum; Rufina; patronatus ecclesie Canapitule et territorium Ristoncle de Massa Magnale cum curte sua; Altinnena cum curte sua; Secundule; Sancervasium; Sezata cum tota sua curte; Rubianum cum curte sua; Talliafuni; Dudda; Torseli; Castelveclo de Cascia; Viescha; Pulizanum; terra Willelminga, quam detinent filii Ugicionis Pazi in feudum ab eodem; totum territorium plebis sancti Petri de Gropina; Trappula; Montelungu; dimidium Gangarite; dimidium Puzi; Tassum; Ruicavum; Petravelsa Munzoni; BarbiseIo; Montaio; Montegunzoli; dimidium Kuicasule; dimidium de Podio talliato; Montewarchi; castellum Gastaiarium; Romena cum curte sua; Porcianum; Papianum; Monsfrancus; Stia; Lolanum; Battifolle; Gerica; Glanzolepoplim; Corezum; medietas Montis Raginopoli; Montedecornio; quarta pars de Vignole; quarta pars de Monticio; burgussancte Mamme; due domus in Lorenzano; dimidium Montis Acutuli; dimidium Bibiani; dimidium Falcone; Fonsclarus; Vannacasule; plebs de Buiano; comenditia de Fronzola; commenditia et placitum de Moiona; quarta pars de Ragiolo Ruisiccu; Cicillianum; coita et wardia abatie Campileonis, et omnes albergarie, quas habet in Romania et in Tuscia. Hec autem omnia cum omnibus curtibus, districtibus et pertinentiis eorum concedimus ei et imperiali auctoritate confirmamus. Statuentes igitur iubemus, ut de cetero nullus archiepiscopus, nec episcopus, non dux vel marchio, non comes, non potestas, non civitas vel rectores, aut aliqua persona magna vel parva eum in hac nostra concessione molestare vel inquietare aut disvestire presumat; si quis vero hanc nostram auctoritatem ausu temerario violare presumpserit, C. libras auri purissimi pro pena se compositurum cognoverit, dimidium fisco nostro et dimidium predicto comiti aut heredibus suis. Ut autem hoc verius credatur et ab omnibus inviolabiliter conservetur, presentem inde paginam scribi et aureo nostre maiestatis sigillo iniunximus premuniri. Signum domini Frederici Romanorum imperatoris invictissimi. M, Ego Cristianns cancellarius vice Rainaldi Coloniensis archiepiscopi et Ytalie archicancellarii recognovi. Actum quoque est anno dominice incarnationis MCLXIIII, indictione XII., regnante domino Frederico Romanorum imperatore serenissimo, anno regni eius XII, imperii vero X. Datum in palatio sancti Salvatoris iuxta Papiam, IIII. kal. octubris.

Aus beglaubigter, dem Originale mit anhängender Goldbulle entnommener Abschrift von 1290 Juni 23 im Staatsarchive zu Florenz, Prov. Strozziane-Uguccioni. 


ALTRE EDIZIONI - REGESTI
N. Rauty, Documenti per la storia dei Conti Guidi in Toscana. Le origini e i primi secoli 887-1164, Deputazione di Storia Patria per la Toscana, Documenti di Storia Italiana, Serie II, Volume X, Leo S. Olschki Editore, Firenze, 2003, n. 226, pp. 298-301.
T. v. Sickel, Friderici I Diplomata inde ab a. MCLVIII ad a. MCLXVII, Diplomata Regum et Imperatorum Germaniae, Munumenta Germaniae Historica, Tomo X, parte II, (MGH, DD, F I, 2), n. 462, pp. 369-371


Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...